نشریه فرهنگی سول: با سلام از آن جا که برای بیشتر علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ این استان شناخته شده هستید، لطفا به منظور آشنایی بیشتر نسل جوان خود را معرفی کنید.

گل محمد صالح زهی: بنده گل محمد صالح زهی متولد سال  13۰9 در شهرستان سرباز  و  بزرگ  شده ی سراوان می باشم. تحصیلات اولیه ی خود را در شستون (سراوان فعلی) تا کلاس پنجم گذراندم، در این دوران کوتاه از محضر اساتیدی چون "ملافتح محمد"، "سی پاره" را که محتوی حروف الفبلا، تجوید و جزء آخر قرآن مجید بود، آموختم. همچنین از محضر "حاج ملا موسی" حسین زهی که خودشان یک مکتب دینی در نخلستان سراوان (سرجو) دایر کرده بود، پاره ای از قرآن  مجید را که به آن" آیات منتخبه" می گفتند، یاد گرفتم.   بنده نهایتا به عنوان معلم به استخدام وزارت فرهنگ در آمدم و در شهرهای زاهدان ،   ایرانشهر و  سراوان مشغول تعلیم و تربیت بوده و هم اکنون بازنشسته و مشغول کارهای تحقیقاتی  می باشم.
           
نشریه فرهنگی سول: آقای صالح زهی لطفا بفرمایید خانواده ی شما چه نقشی در زندگی و تحصیل شما داشتند؟

گل محمد صالح زهی: مرحوم پدرم "دلمراد" بانی و مشوق اصلی تحصیل من بود؛  اگر چه خودشان بی سواد بودند ولی به درس سواد خیلی اهمیت می دادند و البته شاید شغل پدرم بیشتر او را به این کار یعنی ارزش تحصیل علم آگاه کرده بود. چون ایشان سوداگر بودند و سنگ های قیمتی چون لعل، یاقوت و فیروزه و... خرید و فروش می کردند و به هندوستان و مشهد ایران رفت و آمد می کرد،  به طبع دید او باز شده بود و آرزو داشت ما پیشرفت کنیم.  از همان دوران کودکی برایم کتاب می خرید. یادم هست یک بار از نیشابور که برگشته بود، یک کتاب داستان "یوسف و زلیخا" از نویسنده ای به نام عبدالرحمن جامی به قیمت 5  قران خریده بود  و تأکید می کرد تا آن را بخوانم. از سفرهای هندوستان نیز کتاب هايی مثل "وه کتاب" که در صرف و نحو عربی بود و کتاب هايی مثل نصاب الصبیان، دستور الصبیان و... را خریداری می کرد. چون دبستان تعطیل می شد، مرحوم پدرم سیصد برگ به هم چسبیده می خرید و به من می داد و تأکید می کرد که ولو آنها را خط بکش و آخر تعطیلات سه ماهه سیاه شده ی آن ها را تحویل می گرفت و بنده آن ها را پر از نوشته می کردم. من در تمام زندگی خودم را مدیون آن مرحوم می دانم.

نشریه فرهنگی سول: سؤالی که در ذهن بسیاری از مردم بلوچستان وجود دارد این است که شما در بسیاری از پژوهش های مربوط به بلوچستان، پژوهشگران بسیاری را یاری داده اید. چرا شما خود تاکنون اقدام به چاپ آثارتان نکرده اید؟

گل محمد صالح زهی: چون پژوهش های بنده به صورت مرتب مکتوب نیست، تاکنون توفیق طبع و نشر نیافته اند. بنده تاریخ بلوچستان را حتی الوسع با گردآوری نوشته های رسمی و تاریخی از روزگاران، چه نوشته هایی از بلوچستان که به صورت قبوض معاملات و یا مهرنامه و حتی کتب می باشد، گرد آوري كرده ام اما هنوز نتوانسته ام آن ها را به چاپ برسانم كه اميدوارم اين كار به زودي صورت گيرد.

نشریه فرهنگی سول: آقای صالح زهی، فرمودید مشغول نوشتن کتابی در زمینه ي تاریخ و فرهنگ بلوچستان هستید؛ لطفا در مورد آثارتان بیشتر بفرمایید.

گل محمد صالح زهی: بله بنده از دیر وقت مشغول نوشتن کتابی به نام "تاریخ بلوچستان"  هستم إن شاء الله مجموعه ای کامل و حاوی چیزهای ناگفته در مورد تاریخ و فرهنگ این قوم می باشد که اندکی به ختم نگارش آن مانده است. همچنین مجموعه ای شامل چهار هزار ضرب المثل بلوچی به همراه معادل فارسی و عربی و توضیحات آماده کرده ام که در شرف اتمام است. امید است  به یمن توفیق باریتعالی عز وجل در آینده ی  نه چندان دور به طبع و چاپ برسانم.دیوان اشعار را نیز نیت طبع و نشر دارم. شما عزیزان با دعا مرا یاری کنید که در این مراحل توفیق یابم.

نشریه فرهنگی سول: علاقه ی شما به کار در زمینه ي تاریخ و فرهنگ بلوچستان به چه زمانی باز می گردد؟

گل محمد صالح زهی: چون شغلم معلمی بود، خودم را ملزم به مطالعه در   زمینه های مختلف می دانستم. همچنین علاقه ی زیادی به شناسایی اوضاع بلوچستان چه از جهت طبیعی، تاریخی و مردم شناسی و زبان شناسی داشته ام. تا آن جا که علاوه بر مطالعه، از نزدیک با آن ها روبرو شده ام و مطالعاتی در این زمینه انجام داده ام که حاصل آن آگاهی بر اوضاع  بلوچستان بوده است.

نشریه فرهنگی سول:  لطفا بفرمایید تاکنون با چه اشخاص یا نهادهایی در زمینه ی تاریخ بلوچستان همکاری داشته اید؟

گل محمد صالح زهی:  با قشر دانشگاهیان  بیشتر همکاری داشته ام، از جمله دانشگاه تهران؛ در زمینه ی تاریخ، گاه گداری بعضی از دانشجویان دختر از تهران به زاهدان آمدند و به بنده مراجعه می کردند و در مورد صنایع دستی مخصوصا هنر دوزندگی اطلاعات کمابیش در اختیار آن ها  می گذاشتم. همچنین افرادی که علاقه به آثار باستانی بلوچستان داشته اند، به من مراجعه می کردند. با شخصی به نام زندمقدم که در تهران مکتبی داشت و مشغول نوشتن کتاب به نام "حکایت بلوچ" بود ملاقات کرده ام که با دعوت ایشان چند هفته ای در کار پژوهش او همکاری داشتم.

نشریه فرهنگی سول: آقای صالح زهی، توصیه ی شما به دانشجویان و علاقه مندان به تاریخ و فرهنگ چیست؟

گل محمد صالح زهی: خدا را شاکرم که اغلب جوانان بلوچستان، دختران و پسران مشغول تحصیل در دانشگاه هستند و آنها جزو افتخارات جامعه   ما می باشند. باید قدر این دوران را بدانند، در آثار تاریخی نقاط مختلف بلوچستان دقیق و تیزبین باشند. در نوع اسم گذاری بعضی از مکان ها و حالات دقیق باشند؛ چراهای زیادی در ذهن آن ها خطور می کند که خود فلسفه ی این چراها آن ها را وادار به تحقیق خواهد کرد  و این گونه می شود که به ارزش تاریخ و فرهنگ خود پی خواهند برد. مثلا خیلی از اسامی جاهای بلوچستان در برهه ای از تاریخ به علت عدم آگاهی و یا به خاطر اینکه از راه لفظ و معنی مشابه زبان های دیگر بوده اند، با تصور غلط تغییر کرده اند، دانش پژوهان وظیفه دارند این حالات را محققانه تغییر دهند.  ناگفته نماند که بلوچستان ایران دارای آثار و سوابق تاریخی فراوان است. باید دانش پژوهان، استادان و دانشجویان بلوچ و غیر بلوچ همت کنند و آثار تاریخی را اعم از منقور (کنده شده بر سنگ ها) و مکتوب (مانند خط زیبای مرحوم قاضی مرتضی دامنی و مولوی عبدالله پیشینی و ملا نور محمد سربازی و ...)  را به مردم بشناسانند و ثابت کنند بر خلاف تصور بعضی ها، مردم بلوچستان از قدیم الأیام اهل تمدن و دانشمندانی همانند مردم سایر مناطق ایران بزرگ بوده اند و این جزو افتخارات سرزمین بزرگ آریایی ـ ایرانی می باشد.

نشریه فرهنگی سول: از همکاری جنابعالی کمال تشکر و امتنان داریم. در پایان اگر سخن خاصی دارید بفرمایید.

گل محمد صالح زهی: من هم از شما دانشجویان عزیز کمال تشکر دارم انشاءالله از افتخارات این استان و فرهنگ این سرزمین باشید.


سول  www.sawl.blogfa.com نشریه فرهنگی. ادبی و اجتماعی (بلوچی-فارسی) دانشجویان بلوچ دانشگاه سیستان و بلوچستان