آموزش و پرورش در استان سیستان و بلوچستان

مهیم سپاهی
   

     آموزش وپرورش ( آ . پ) . فعالیتی است مداوم و برای رشد و تکامل انسان ، غنای فرهنگ و تعالی جامعه . به عبارت دیگر آ . پ مختص دوره خاصی نیست یعنی محدوده زمانی ندارد . انسان از بدو تولد تا واپسین دم زندگی می آموزد  و بلوغ پیدا می کند  وکاملتر می شود جامع است از آن نظر که تمام ملازمات رسیدن به کمال فردی و جمعی را در برمی گیرد هم به رفاه  وآسایش مادی توجه دارد ، هم پرورش ارزشها – بینش‌ها – منش‌ها – و دانستنیهای که بشر را بسوی عدالت  وامنیت اجتماعی و خلاقیت  وتحول غذای معنوی و فرهنگی رهنمون می کند آ .پ فعالیتی مداوم ، جامع و حقی است برای تمام افراد بدون اینکه در انحصار طبقه ای خاص قرار گیرد .

 بدین ترتیب آ. پ نیازی است مستقل در مواردی که به رشد و تکامل فرد و همچنین غنای فرهنگی اجتماع می پردازد نیازی است وابسته در مواردی که برای نیل به خواسته ها و نیازهای اجتماعی ، اقتصادی، سیاسی بکار می رود مطالعاتی که در سطح بین الملل صورت گرفته نشان می دهد که بین رشد اقتصادی  وتوسعه آ.پ رابطه ای مستقیمی وجود دارد سطح آ. پ در کشورهای پیشرفته بالا است و در کشورهای فقیر و عقب مانده پایین است این جا این سوال مطرح می شود که آیا بالا بودن سطح آ. پ موجبات رشد اقتصادی ـ صنعتی را ایجاد می کند یا رشد اقتصادی است که موجبات ترقی آ . پ و فرهنگ را فراهم می‌آورد به همان نحو که اثرات آ. پ از نظر اقتصادی مدنظر است، اثرات اجتماعی آن نیز حایز اهمیت است . یکی از دانشمندان مشهور به اسم لکت می گوید : همان گونه که بالا بودن آ.پ سطح تولید و اقتصاد رابالا می برد ، توزیع ثروت رانیز عادلانه تر می‌کند. منظور این است که آ.پ برای تحرک و ارتقای اجتماعی (رفتن از پایگاه بالاتر ) و بهربرداری از امتیازات اجتماعی و اقتصادی لازم است . کسانی که از آ.پ کافی بهره مند نشده اند ، نسبت به کسانی که به مدارج عالیه آ. پ راه یافته اند عقب تر می مانند و از فرصت ارتقا و تحرک اجتماعی کمتری برخوردارند ، چه در سطح جهانی و چه در تقسیم بندی یک کشور . بنابراین برای دستیابی به اهداف خاص نیاز به برنامه ریزی اجتناب ناپذیراست ، پس برنامه ریزی آ. پ با مشخص ساختن هدفها و اولویتهای آموزشی و کشیدن نقشه و طرحهای برای رسیدن به آنها سر و کار دارد . بنابر آنچه ذکر شد ، برنامه ریزی آ.پ هم شامل برنامه ریزی درسی ، تعیین محتوای درسی یک سال ، دوره رشته و … را در بردارد و هم برنامه های مشخص و ویژه آ. پ را در بر می گیرد که دارای هدفی کاملا مشخص و دقیق و قابل اندازه گیری می باشند و هم برنامه ریزی نیروی انسانی که شامل تربیت عموم کارکنان مورد نیاز جامعه میباشد، از نیمه ماهر و ماهر گرفته تا مهندسان تکنسین ها و دکترا و …. و هم شامل برنامه های رشد فرهنگی و تعالی جامعه مورد نظر رسیده به امنیت  وعدالت اجتماعی است .

گذری کوتاه بر رویکرد آ. پ دراستان سیستان و بلوچستان :

اوایل انقلاب منطقه بلوچستان بنا به سیاستهای دولت شاهنشاهی از نظر سیاسی ، فرهنگی ، اقتصادی منطقه ای توسعه نیافته و محروم بود و ساخت اجتماعی این منطقه بر شیوه طوایفی ، قومی و قبیله ای و مبتنی بر کشاورزی و دامداری بود که اکثر مردم آن بی سواد و دارای معلومات کم نسبت به دنیای روز بودند . از اوایل انقلاب اسلامی برنامه هایی برای رفع معضل اجرا شد که باعث شد از 90 درصد بی سواد جامعه بلوچ به وفع فعلی که در همه مناطق بلوچستان از شهر  وروستا گرفته تا کوه آ. پ توسعه  وگسترش یافته  واکثریت جامعه جوان منطقه دارای سواد خواندن و نوشتن می باشند . مطلب بعد اینکه در بافت قدیمی جامعه بلوچ امکان تحصیل برای دخترفراهم نبود ، ولی بعدا بنا بر برنامه ریزی فرهنگی  وزیر ساختی که صورت گرفت کم کم مدارس دخترانه در کنار مدارس پسرانه به وجود آمد  وبه دنبال آن مردم بلوچ درک کردند که جامعه مثل قبل نیست و باید دختر برای تحصیل علم و دانش به مدرسه و دانشگاه برود و کسب علم کند مطلب بعد اینکه – برنامه های تربیت معلم که موجب شده تا حدود زیادی کمبود نیروی انسانی در زمینه شغل معلمی جبران شود و فرزندان این مرز و بوم خود به تدریس اشتغال یابند و به دنبال آن مردم تشویق شوند که به فکر تحصیلات عالیه اشتغال در پست های بالاتر بیفتند که هر سال تعداد زیادی از فرزندان این مرز وبوم در دانشگاهای مختلف کشور تحصیلات خویش را دنبال کنند. اما این یک جنبه قضیه است و جنبه دیگر آن مسایلی است که در ساخت درونی  واولویت بندیهای آ. پ می باشد که بعداز 25 سال سایه شوم محرومیت هنوز بر دوش مردم این منطقه سنگینی می کند

مسئله اول : عمومیت دادن تحصیلات ابتدایی بدون توجه به فراهم آوردن تسهیلات لازم برای ادامه تحصیل افراد یا کیفیت مواد آموزشی ارائه شده هدف عمده این بودکه نسبت مدرسه روها را در کل جمعیت واجب التعلیم افزایش‌دهد

مسئله دوم : تامین نیروی انسانی برای چرخش اقتصادی اداری استان می باشد که اویل اصلا مدنظر نبود مشکلات عمده تعلیمات فنی و حرفه ای در بلوچستان عدم فرهنگ سازی از سوی دولت نبود امکانات کافی و مدارس حرفه ای برای آن که منجر به در دست گرفتن اکثر کارهای نیمه ماهر بوسیله مهاجران افغانی شدو به طبع آن مردم بلوچ به دنبال شغل های کاذب باشند لذا هماهنگ کردن برنامه های آموزشی با برنامه های عمرانی و اجتماعی و اقتصادی ضرورت دارد تا کادر اداری  وحرفه ای مورد نیاز منطقه از نیروی بومی تامین شود

Text Box: چه مرتگین شیرءَ ، زندگین روباه گهترانت  

مسئله سوم : کمبود معلم بزرگ ترین مانع گسترش آ . پ در همه سطوح آن اعم ازابتدایی . راهنمایی . دبیرستان  ودانشگاه می باشد که برای جبران آن دو راهکار موجود می باشد : 1. تربیت معلمان بیشتر 2. استفاده از وسایل جدید کمک آموزشی در تدریس . در منطقه برنامه ریزیهایی در این راستا صورت گرفته است ، ولی قوت و ضعف برنامه های تربیت معلم وابسته به کیفیت آن می باشد نه به کمیتش  .دیگر اینکه در اکثر مناطق از معلمان حق التدریس با میزان تحصیلات دبیرستان انجام می گیرد که به علت عدم مهارت در عمل تدریس و تجربه لازم دانش آموزان کسانی بار می آیند که از مدرسه و درس بیزار بوده و اظهار بی علاقه ای می کنند این موضوع به ارائه نامطلوب مواد درسی از سوی معلم که موجبات رضایت خاطر وی را فراهم آورده و در او ایجاد انگیزه و برانگیختگی می کند بستگی دارد ، زیرا امروزه مسئله شرکت فعال دانش آموز در کلاس مطرح است که یادگیری را معنا دارو جذاب جلوه می دهد  ومطلب بعد عدم تطابق مواد درسی ارائه شده با محیط اجتماعی بیرون که به عنوان یک چیز بدون کاربرد جلوه می کند.

مسئله چهارم : نهضت سواد آموزی است که به منظور رفع بی سوادی در کشور مطرح شد . در این استان نیز این طرح اجرا شد تا بی سوادی منطقه را جبران کند که شکل مبارزه با بی سوادی به خود گرفت اما فعالیت این نهضت قابل ستایش است که تا حدودی این مشکل رابر طرف نموده است ، ولی نظر به اینکه اکثر مردم منطقه بی سواد ، کشاورز و دامدار بودند و بنا به وضعیت متغییر جهان روز و رشد و توسعه صنعت ، تلفیق سواد آموزی با آموزش حرفه ای نیمه ماهر ضرروی می نمود تا ضمن سواد آموزی فعالیت هایی در سطح نیمه ماهر صورت گیرد و حرفه های این چنین از منظر نیروی بومی تامین شود ، در صورتی که در اکثر کشورهای جهان آموزش بزرگسالان دیگر فقط جنبه سواد آموزی ندارد بلکه درقالب باز آموزی اجرامی شود .

مسئله پنجم : کمبود مدارس که از موانع مهم و چشمگیر گسترش آ .پ می باشد  وهمچنان در بیشتر روستاهای منطقه این مسئله به چشم می خورد دو اکثریت مدارس در نوبت های دو شیفته  و هر کلاس با 45 نفر برگزار می گردد حتی در برخی مناطق ، کلاس درس در کپرها برگزار می شوند و فاقد هر گونه امکانات می باشند . دیگر نبود وسایل کمک آموزشی است که منجر به عدم توانایی معلم در ارائه مطلوب مواددرسی به دانش آموزان شده و بی توجهی دانش امور را دنبال خواهد داشت . دیگر عدم مهارت و تجربه کافی دربرخورد بامسایل تربیتی دانش آموزان است که نتیجتاپاسخ منفی به دنبال خواهد داشت .

مسئله ششم : نظام تقلیدی و ارداتی آ. پ باتوجه این نکته که در هر منطقه نظامی متفاوت باتوجه به موقعیت ووضعیت آن منطقه لازم می آید تا کارآیی داشته باشد و به مقاصد آن دست یافت .

مسئله هفتم : محصول آ. پ به محتوای هدفها ، چگونگی اجرا ، نوع مدیریت آن بستگی دارد ولی عیب کار چه در سطح کشوری و چه در سطح این منطقه در چگونگی اجرای آنها است که از حد شهار فراتر نمی رود یا به قول معروف فرمالیته است . لزوما دراین منطقه باتوجه به بی مهریهای صورت گرفته در گذشته و سیاست گذاریهای دولت  واعمال نظرهای سلیقه ای و مدیریت ضعیف که عدم ارزیابی و کنترل موثر از سیستم آ. پ را می توان نام برد که در این کنترل به نکات ضعف وقوت آن پی می بریم و نهایتا اصلاح آن را منجر می شود

عواملی که منطقه را باعدم رشد و توسعه آ.پ اقتصادی و اجتماعی رو به رو کرده است  وبه آن دامن زده است :

1- فرآیند یادگیری زیرا که جریانی تدریجی میباشد و محصول آن دیررس است باید در این راستا ایجاد انگیزه نمود و دانش آموز را در فعالیت یادگیری  ویاددهی سهیم کرد و مطالب را جذاب جلوه داد .

2- مجموعه دستاوردهای علم آ.پ که روز به روز بر دامنه آن افزوده میشود و عالمان این علم درهمه زمینه ها نظر داده اند ولی در منطقه مافقط با تغییر یک نام با یک دیگر ختم می شود

3- ساخت آ. پ می تواند برای همه راهگشای تحصیل باشد یا بر عکس با ابعاد سده های مقرراتی ، تعبیه انواع بخشنامه ها مسیر گسترش آ . پ را با موانع گوناگون روبه رو کند .

4- فلسفه مسلط اجتماعی و سیاسی تصمیم گیری کشور که تابعی از آن چیزی است که دولت می خواهد ، اگر آ . پ را فعالیتی آینده ساز بداند ، در نتیجه بار مسئولیت و دامنه فعالیت آن گسترده تر می شود ولی اگر آن را فعالیتی آینده نگر حساب آورد که نیروی شکل گیرنده و منفعل است ، بنا بر این بار آ. پ و دامنه فعالیت آن سبکتر و محدودتر می باشد .

5- توزیع آ . پ با توجه به اینکه تحصیلات در کشور رایگان می باشد ولی آیا بچه های روستا و شهرها از آ . پ و امکانات برابر استفاده می کنند ؟ مناطق آموزشی مختلف کشور چطور ؟

از موانع و مشکلات دست یابی به آموزش و پرورش عالی و خوب می توان به موارد زیر اشاره کرد : دوری از مراکز آموزش عالی و خوب – زندگی در مناطق محروم  وروستاها – فقر و مضیقه های مالی و مقررات نام نویسی برای تحصیلات بالاتر و ….

6- منابع مالی اختصاص یافته به آموزش و پرورش منطقه که نشان دهنده میزان توجه دولت به این بخش از کشور می باشد با توجه به محرومیت اینجا.

7- کمبود نیروی انسانی که از اساسی ترین مقولات پیش روی رشد و توسعه منطقه میباشد که در همه سطوح آ. پ چه از لحاظ کمی یا کیفی با کمبود (معلم . محقق . مشاور . مدیر ) روبه رو هستیم . پس برای رفع مشکلات موجود و محرومیت زدایی از منطقه  واز دوش مردم اصولی چند که در سطح بین المللی مورد قبول واقع شده پیشنهاد می گردد . باشد که با دست در دست هم قرار دادن هم بتوانیم رشد و توسعه منطقه را به ارمغان آوریم :

الف . شناخت تنگاها و موانع               

ب. شناخت امکانات و نیازها

ج. تعیین ضوابط لازم برای تصمیم گیری  وبرقراری اولویتها

د. تعیین تمرکز و عدم تمرکز و زمینه اشتراک مساعی کل افراد جامعه درفعالیتهای برنامه ریزی

ه . ایجاد تعادل و هماهنگی برونی بین آ. پ با نیازها و امکانات  وبازار کار و بررسی تغییرات و تحولات اقتصادی و اجتماعی  ودر نظر گرفتن تاثیر آنها در یکدیگر

و. ایجاد تعادل  وهماهنگی درونی بین فعالیتهای متنوع آ.پ

و بررسی عواقب تصمیم گیری ها و راه حل های متنوع پیشنهادی و مقایسه مزایا و معایب  وتعادل دربخش های مختلف مسئله آخر اینکه اگر قرار باشد آ .پ در منطقه بر اساس روند موجود پیش رود رشد کند دیگر احتیاجی به این همه ریخت و پاش و برنامه ریزی نمی باشد ، بلکه برای آن است که در روند موجود تغییر  وتحول ایجاد شود  وآن را در مسیری جدید قرار دهد و کمبودهای کمی و کیفی آنرا بر طرف سازد  وگرنه این معایب راشامل حال تعداد بیشتری از دانش آموزان می کنیم .


نشریه استون:

http://www.estoon.tk/