فناوریهای نوین در اصلاح الگوی مصرف: اکبر نیکبخت
کاربرد فناوریهای نوین در اصلاح الگوی مصرف
اکبر نیکبخت
کارشناس ارشد مدیریت سیستمهای اطلاعاتی
MANIPAL UNIVERSITY
چکیده:
امروزه پیشرفت تکنولوژی و توسعه هیجان انگیز اینترنت دنیا را به اندازه دهکده ای کوچک نموده و توانسته هر حادثه اقتصادی-اجتماعی و هر تحول علمی- فرهنگی را تحت تاثیر قرار دهد.
با فصل الخطاب قرار دادن رهنمودهای مقام معظم رهبری در خصوص اصلاح الگوی مصرف و جلوگیری از اتلاف سرمایه های ملی ، شایسته است که از پیشرفت عظیم تکنولوژی و فناوری اطلاعات بعنوان یک ابزار گارآمد در راستای بهینه سازی مصرف و متعاقبا ذخیره سرمایه های ملی استفاده شود.
امروزه با توجه به پیشرفتهای چشمگیر فناوری در سرویسهای خدماتی و ارتباطی و بدنبال آن جهانی شدن تجارت ، سرویسهایی نظیر شناسایی و برقراری ارتباط با شرکای تجاری ، برقراری ارتباط با خریداران و فروشندگان ، معرفی محصولات و خدمات جدید ، دستیابی به بازارها و منابع جدید ، نقل و انتقالات وجوه بین بانکها و قراردادهای تجاری ودهها سرویس دیگر تماما از طریق اینترنت و شبکه های اطلاعاتی با صرف کمترین هزینه امکان پذیر می باشد و علاقمندان میتوانند با صرف حداقل زمان و هزینه از این سرویسها بهره مند گردند.
لذا با توجه به ویژگیهای منحصر به فرد این سرویسها ، ضروریست با ایجاد بستری مناسب جهت بکارگیری این فناوریهای نوین ، ضمن کاهش هزینه های غیر ضروری ، با حذف کاغذ بازیهای مرسوم در اداره جات و سازمانها ، در هزینه های جاری سازمانها و اداره جات دولتی و خصوصی صرفه جویی قابل توجهی بعمل خواهد آمد.
در این راستا مدیران و سازمانهایی موفق تر خواهند بود که مفهوم استراتژیک فناوریهای نوین را درک کرده و دیدگاه فلسفی آنرا در گستره سازمانی بعنوان یک فرهنگ اشاعه داده باشند. لذا با توجه به اهمیت موضوع در این مقاله سعی شده است تا در این راستا اصول راهنمای مناسبی ارایه گردد.
در این مقاله ابتدا ادبیات مختصری در خصوص فناوری اطلاعات ارایه می شود و سپس رویکردی برای برنامه ریزی استراتژیک آن بیان می شود و در پایان یک مدل برای توسعه این راه حل معرفی میگردد.
مقدمه :
بشر سالیان متمادی بدون داشتن وسیله محاسباتی زندگی می کرد و انگشتانش تنها وسیله محاسباتی او را تشکیل می داد. بالا بودن قدرت تفکر انسان در مقایسه با حیوان سبب گردیده که هیچگاه به امکانات محدود خود اکتفا نکرده وهمواره در صدد یافتن راههایی برای توسعه و تکامل این امکانات باشد.
با پیشرفت و توسعه فناوریهای نوین در کشورهای مختلف ، بخصوص در کشورهای پیشرفته و بدنبال آن انفجار اطلاعات در تمام بخشها ، انتقال اطلاعات از طریق روشهای سنتی دیگر جوابگوی انتقا ل سریع حجم عظیم اطلاعات موجود نبوده و لذا نیاز به شیوه های نوین و کارآمدتری برای پاسخگویی به این نیازهای رو به رشد به شدت احساس می شد.
با ورود کامپیوتر دگرگونی عظیمی در امر نقل و انتقال و بازیابی اطلاعات بوقوع پیوست . در واقع می توان بکارگیری کامپیوتر را سومین تحول عظیم پس از پیدایش خط کتابت و اختراع چاپ دانست.
در چند سال اخیر رشد شتابان فناوری اطلاعات و بدنبال آن رشد شبکه های اطلاعاتی و اینترنت درهای تازه ای را به روی پیشبرد تحقیقات علمی- صنعتی، پزشکی و کشاورزی و ... پدید آورده است. در کشورهای پیشرفته قدرت سحرآمیز بهره گیری از این دگرگونی و بهبود در ساختار نظام تحقیقات ، توسعه و آموزش به خوبی ملموس و قابل مشاهده است.
الگوی ایده آل مصرف چیست؟
ارایه یک الگوی ایده آل مصرف بطور کلی امری است دشوار و دور از ذهن ، چرا که استاندارد مصرف هر جامعه ای بسته به منابع موجود و توزیع امکانات در آن جامعه متفاوت می باشد. در برخی از جوامع الگوی ایده آل یعنی حد اقل، چرا که در این جوامع منابع موجود بسیار محدود می باشد . بطور کلی مصرف ایده آل عبارتست از مصرف بهینه منابع موجود با حد اقل اتلاف منابع.
چرا فناوری مدرن ؟
با قرار گرفتن در آستانه قرن دانش و اطلاعات هر نوع برنامه ریزی ودر مجموع هر نوع فعالیت حیاتی معقول، بدون کاربرد اطلاعات ( به روز ) و سازماندهی شده ، امری به دور از واقعیتهای موجود در امر اطلاع رسانی بر مبنای فناوریهای جامعه جهانی یا به عبارت دیگر دهکده جهانی خواهد بود. در عصر فناوری اطلاعات هر نوع فعالیت که در عمل باعث توسعه بستر فنون جدید تبادل اطلاعات شود می تواند عاملی باشد در راستای توسعه ملی و در نهایت استقلال ، خود کفایی و حفظ منابع ملی.
جهان در آستانه قرن بیست و یکم با تحولات بس شگرفی روبرو شده است . قابلیت رو به افزایش کشورهای خاور دور در عرصه بازارهای جهانی ، یکپارچه شدن کشورهای اروپایی ، سیصد و سی میلیون نفر جمعیت ، تحولات اخیر کشورهای آسیای میانه و پیوستن اقتصاد این کشورها به جرگه اقتصادهایی با نیروی محرکه بازار انجام اصلاحات سیاسی در برخی از کشورها و منجمله کشورهای اروپای شرقی همراه به فناوریهای جدید می روند تا در شروع قرن بیست و یکم نظم جدیدی را در بازارهای جهانی بوجود آورند.
مفهوم این تحولات اینست که روشهای دیرین در مدیریت اقتصاد و اجتماع و حتی کسب و کار در آینده کارایی خود را از دست خواهند داد.
بدون شک سرویسهای خدماتی و ارتباطی نوین مانند بزرگراههای یک کشور محسوب می شوند و این در حالیست که بدون داشتن این بزرگراهها ، عملا توسعه امکان پذیر نمی باشد . برای یک کشور در حال توسعه از آن جهت حایز اهمیت است که برای توزیع متناسب منابع داشتن یک چنین بزرگراههایی بسیار حیاتی وضروری است و میتوان آنرا به شاهرگهای بدن تشبیه کرد که بدون آنها عملا کارکرد بدن مختل می شود.
در نهایت کشورهایی که از داشتن این سرویسهای نوین محرومند ، در عمل بطور قابل ملاحظه ای از قدرت مانور اقتصادی ، علمی و آموزشی محدودتری برخوردار خواهند بود. امروزه با توجه به بهره گیری از فناوری اطلاعات و تکنولوژیهای مدرن ، پیشرفتهای چشمگیری در سرویسهای خدماتی و ارتباطی انجام پذیرفته است . امروزه با توجه به جهانی شدن دنیای تجارت ، سرویسهایی نظیر شناسایی شرکای تجاری، برقراری ارتباط با خریداران و فروشندگان ، معرفی محصولات و خدمات جدید ، دستیابی به منابع و بازارهای جدید ، نقل و انتقالات وجوه بین بانکها و عقد قراردادهای تجاری ، تماما از طریق شبکه های اطلاعاتی و اینترنت با کمترین هزینه قابل انجام می باشد . این در حالیست که برای انجام هر یک از این خدمات بدون کمک فناوریهای مدرن زمان و هزینه بسیار زیادی لازمست ، البته لازم به ذکر است که سرویسهای ارایه شده به روشهای سنتی ، در مقایسه با فناوریهای مدرن از کیفیت پایین تری برخوردار خواهند بود.
با ایجاد بستری مناسب جهت استفاده از این فناوریهای نوین رفت و آمدهای غیر ضروری درون شهری، بین شهری وحتی بین المللی کاهش یافته و با ورود مشاغل جدید به همراه این صنعت عظیم زمینه استخدام و جذب نیروی انسانی نیز آماده می شود که در نهایت به کاهش درصد بیکاری منجر خواهد شد.
بعنوان مثال نگاهی به روند ثبت نام دانشجویان در کشور عزیزمان ایران می اندازیم تا ضمن مقایسه ، به مزیتهای استفاده از تکنولوژیهای مدرن و اینترنت نیز اشاره ای داشته باشیم:
روال سنتی و معمول:
1- خروج از منزل جهت عزیمت به دانشگاه
2- استفاده از سرویسهای عمومی یا وسیله نقلیه شخصی جهت رسیدن به دانشگاه
3- مراجعه به واحد ثبت نام جهت اخذ فرمهای مربوطه
4- مراجعه به گروه مربوطه جهت انتخاب واحد
5- مراجعه به واحد حسابداری جهت صدور فیش و شماره حساب برای واریز شهریه
6- استفاده مجدد از وسائط نقلیه جهت رسیدن به بانک
7- صف صندوق بانک جهت واریز پول
9- استفاده مجدد از وسائط نقلیه جهت رفتن به دانشگاه
10- مراجعه به واحد حسابداری دانشگاه جهت ارائه فیش پرداختی
11-مراجعه مجدد به واحد ثبت نام برای تایید نهایی
روال استفاده از فناوری مدرن:
1- اتصال به اینترنت
2- مراجعه به وب سایت دانشگاه
3- پر کردن فرم ثبت نام و انتخاب واحد
4- اعلام مبلغ قابل پرداخت توسط سیستم یصورت خودکار
5- مراجعه به وب سایت بانک مورد نظربرای واریز وجه
6- واریز مبلغ بصورت آنلاین
7- مراجعه مجدد به سایت دانشگاه ، تایید واریز وجه واتمام ثبت نام.
با یک مقایسه کوچک میتوان دریافت که استفاده از فناوریهای مدرن و شبکه های اطلاعاتی تا چه اندازه در کاهش هزینه های فردی و اجتماعی تاثیرگذارند. در مورد روال عادی ثبت نام مشاهده نمودید که برای رسیدن به دانشگاه استفاده از وسایط نقلیه اعم از عمومی یا خصوصی امری است اجتناب ناپزیر، امروزه یکی از مهمترین دغدغه های دولت و مردم مسئله سوخت میباشد که دراین روش متاسفانه چاره ای جز مصرف نداریم، حال خود مقایسه کنید که در زمان ثبت نام دانشجویان چهحجم انبوهی از وسائط نقلیه عمومی و خصوصی در شهر به حرکت در می آید که این خود هم بصورت مستقیم و به شکلی غیر مستقیم ، از طریق ایجاد ترافیک سرانه مصرف سوخت را بالا خواهد برد.
گام بعدی مراجعه به واحد ثبت نام می باشد که مستلزم حضور فرد یا افراد مسئول و ارائه انواع فرمهای مربوطه می باشد ، که حضور این افراد به منزله مصرف بودجه جهت تامین برق ، آب ، گاز و مهمتر از همه هزینه های جاری برای چاپ و نشر فرمهای مربوطه می باشد. و در نهایت بار تمتمی این هزینه ها مستقیم یا غیر مستقیم بر دوش دولت و مردم از جمله خود دانشجویان خواهد بود.
مرحله بعد مراجعه به بانک است که دوباره مستلزم استفاده از وسیله نقلیه می باشد و دوباره همان حکایت افزایش سرانه سوخت و ... و در نهایت مراجعه به بانک وانتظار در صفهای طولانی واریز فیش و اتلاف وقت و دوباره کاغذ بازیهای معمول و دوباره هزینه های اضافی و دوباره همان داستان برگشت به دانشگاه و ترافیک و دوباره همان کاغذ بازیها.
در روش دوم با استفاده از فناوری اینترنت و شبکه های اطلاعاتی تنها ظرف چند دقیقه انجام تمامی این مراحل به آسانی و با کمترین هزینه قابل انجام می باشد. حال اگر زیر ساختهای لازم جهت اینگونه امور اداری از طریق اینترنت فراهم شود ، مقدار هزینه صرفه جویی شده خارج از تصور است.
گروهی تا سخن از اصلاح الگوی مصرف به میان می آید ، ذهن خود را به موارد ناچیزی از قبیل مصرف نان و آب و... معطوف می دارند ، اگرچه آنها نیز به نوبه خودحائز اهمیت هستند اما در مقایسه با امور زیر بنایی و مواردی از قبیل موارد فوق الذکر از اهمیت کمتری برخوردار هستند ، چرا که با پرداختن به این امور زیربنایی این صرفه جویی در چندین عرصه مهم و حیاتی صورت پذیرفته و در نهایت سبب حفظ ذخایر مهم کشور و رونق اقتصاد می شود.
البته این مهم تنها با همت دولت و همراهی مردم امکان پذیر خواهد بود ، چرا که ابتدا بایستی زیر ساختهای لازم برای سرویسهایی نظیر پرداخت قبوض، ثبت نام مدارس و دانشگاهها ، انجام امور بانکی واداری و... فراهم شود. سپس با آگاهی رسانی به مردم و ارائه آموزشهای لازم جهت استفاده از این سرویسها اقدام شود.
تمامی جوامع مدرن و کشورهای پیشرفته علی رغم کمبود ذخائر ملی از قبیل نفت و گاز و... با بهره گیری از این امکانات به رشد اقتصادی رسیده و گوی سبقت را از کشورهایی نظیر کشور ما که سرشار از منابع خدادادی است ربوده اند. لذا تنها راه موجود برای جلوگیری از اتلاف این سرمایه های خدادادی، صرفه جویی و استفاده منطقی از منابع و استفاده از فناوریهای مدرن و تلاش در جهت ایجاد ساختارهای لازم در این راستا می باشد چرا که در غیر اینصورت از گردونه رقابت با قدرتهای بزرگ اقتصاد جهانی خارج و محکوم به پرداخت هزینه های بسیار سنگین جهت جبران این کاستیها خواهیم بود.
نتیجه گیری :
با توجه به آنچه که گفته شد به وضوح قابل پیش بینی است که در آینده ماهیت اشتغال ، تفریح ، آموزش و تجارت دگرگون خواهد شد ، ماهیت آموزش ، فراگیری ، خط و کتابت و حتی مکانهای اختصاصی برای آموزش چه برای مدارس و چه در سطح دانشگاهها ، همچنین شیوه تبلیغات و مبادلات شخصی و حرفه ای و بالاخره نحوه سیاست و فرهنگ جامعه در این گذر زمان تغییر خواهند کرد. یعنی همه چیز از کسب علم گرفته تا تجارت و... تحت تاثیر این موج عظیم قرار خواهند گرفت.
برای جوامع ، سازمانها و مللی که می خواهند در دنیای پر رقابت و بسیار متغیر کنونی و آینده ای پر شتاب تر جای پایی داشته باشند آگاهی از راهکارهای مدرن و فناوری اطلاعات ضروری و سودمند است چرا که در جهان کنونی هر حادثه اقتصادی- اجتماعی و هر تحول علمی- فرهنگی با شبکه عظیم اطلاعات در ارتباط بوده و دسترسی آسان و کم هزینه به این اطلاعات یکی از مهمترین عوامل در کاهش هزینه های ملی و نهایتا نیل به هدف رشد اقتصادی خواهد بود.
منابع :
[1] Heygate, R., Giving customers the service they want , Available: http://www.crm-forum.com/cgibin/
item.cgi?id=70980,2003, Jan
[2] Jim Nail, “The Email Marketing Dialogue,” Forrester Research Inc., January 2000
[3] James Cigliano, Margaret Georgiadis, Darren Pleasance, and Susan Whalley, “The Price of Loyalty,” The
McKinsey Quarterly, number 4, 2000
[4] Forsyth, R. ,Delivering value from CRM, Available: http://www.crm-forum.com/cgi-in/item.cgi?id=64511,
Jan, 2003
[5] Birkhead, B. n.d., Customer Relationship Management & Evaluation [Online], Available: http://www.crmforum.
com/library/macon/macon-007/ Jan, 2003
این مقاله متعلق به اولین سمینار بین المللی 16 آذر میباشد که با همکاری دانشگاه پونا، اتحادیه انجمن های اسلامی شبه قاره هند، و انجمن اسلامی دانشجویان ایرانی پونا در دانشگاه پونا برگزار شد. این مقاله نیز برای اولین بار در سایت آکادمی علوم انسانی بلوچ ایران www.balochacademy.org چاپ شد.
کپی برداری از این مطلب با ذکر منبع بلامانع است. www.balochacademy.org
