مطالعه ای اجمالی از اوضاع و احوال بلوچستان ایران

دکتر نادر ستوده

از نکته نظر اجتماعی بیشترین تغییرات غالب رویکرد بیشتر مردم بلوچستان به زندگی شهری شدن و هجوم بیشتر مردم از روستاها به شهرها با توجه به مسائل عمده ایی که علت این هجوم ها بوده اند از جمله وجود امکانات و رفاه  بیشتر درون شهرها و دیگر علت مشکل خشکسالی های طولانی مدت که باعث از بین رفتن بسیاری از شغل های روستائیان از جمله کشاورزی و دامداری می باشد. این هجوم بدنبال خود تبعات خاصی را داشته که از جمله آن افزایش درصد سوادآموزی مردم و ایجاد ارتباطات جدیدی ما بین مردمی که سالهای متمادی عادت به زندگی روستایی و بشکل قومی و قبیله ایی داشتند.

از نکته نظر فرهنگی بدنبال زندگی شهری که در این مردم ایجاد شده بود بحث سوادآموزی رشد بیشتری پیدا نمود و به تبع آن جوانان بیشتری موفق به ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر علمی ، دانشگاهی و تکمیلی گردیدند. حضور همین جمعیت تحصیل کرده و جوان در بین عموم مردم بلوچستان باعث ایجاد یک اعتماد به نفس بالاتر و مطمئن تری گردید که از بعد فرهنگی شاهد  بسیاری از تساهل های فرهنگی و رشد  ریشه ایی دیدگاههای فرهنگی مردم در زمینه های تاریخ، شعر، موسیقی و ایجاد زمینه های بسیار ریشه ایی در مسیر رشد بیشتر سوادآموزی و ترویج فرهنگ دانشگاهی که در بین اقوام مختلف بلوچستان در تمام قسمت های بلوچستان از شمال تا جنوب این سرزمین گسترده به لحاظ جغرافیایی هستیم.

در بعد سیاسی قضیه، بهترین شاخص رشد این دیدگاه حضور گسترده توام با آگاهی مردم منطقه بلوچستان در بحث انتخابات و رفراندوم های مجلس شورای اسلامی و شوراهای شهر و روستا می باشد، که با توجه به رقم زدن سرنوشت سیاسی مردم منطقه از طریق حضور شخصیت های منتخب مردم میتوان اشاره به رشد کیفی نوع انتخابات نمود، که در طی این سه دهه اخیر شاهد رشد بسیار خوبی از این نوع دیدگاه هستیم  و میتوان به این نکته اشاره کرد که با توجه به مشکلات موجود در شکل انتخابات مجلس شورای اسلامی و شورای اسلامی شهر و روستا در بیشتر موارد شاهد پیروزی، موفقیت  و روی کار آمدن نیروهای سیاسی فعال تر و موثرتری نسبت به موارد مشابه سالهای پیشین هستیم.

با توجه به مواردی که عنوان شد و در ادامه آن نکته بسیار مهمی که در تمامی ابعاد گفته شده تاثیر به سزا و عمده ایی گذاشته است نوع ارتیاطی است که در راس جامعه سنتی موجود بلوچستان در بین رهبران مدعی و فعال که عمدتا به سه شکل روحانیون، سران سنتی جامعه و جوانان تحصیل کرده و دانشگاهی که تعامل نسبتا تعریف شده و مناسبی در این روند در این چند ساله اخیر را شاهدیم  و مطمئنا نتیجه این تفاهم و تعامل را در سالهای نزدیک بیشتر خواهیم دید.

درادامه بحث بعنوان جوان دانش آموخته ای که اندک سالی شرایط اجتماعی موجود در منطقه بلوچستان ایران را تجربه نموده و دیده ام، می توان شرایط ذیل را عنوان نمود که برای تثبیت یک جامعه هماهنگ بلوچستان که وضعیت اجتماعی و فرهنگی خاص و منحصری را دارد بایستی به شکل ویژه ایی با استراتژی کاملا برنامه ریزی شده ایی که مطمئنا زمان برهم می باشد عمل نمود.

افراد دلسوزی که قطعا توان انجام چنین کاری را دارند بایستی در مدت زمان مناسبی گرد هم جمع گردند و فارغ از هر نوع اختلاف ، با تمام توان و با تمام دانش و علم ممکن این مهم را عملی نمایند تا بتوان در واقع به یک ثبات و امنیت قابل توجهی که جوابگوی جمعیت موجود منطقه باشد دسترسی پیدا کرد، که به یقین چنین کاری شرایط خاص و پیش زمینه های ویژه ایی را می طلبد، که از جمله آن ، تحقیق، مطالعه دقیق و کاملی از تمام شرایط اجتماعی فرهنگی منطقه از دورترین نقطه بلوچستان تا مرکز را به همراه شناخت دقیق مردم منطقه تمام و کمال را باید فراهم ساخت، به دنبال این مطالعه  که قطعا نیازمند بستر سازی ویژه ایی میباشد میتوان نیازهای موجود و نقاط ضعفها و قوت ها را پیدا نمود و با آنالیز این نیازها و ضعف و قوت ها ، پلان  و  برنامه ریزی دقیق و زمان بندی شده را با مدیریت دقیق و توانمند و متخصص در کنار همدیگر و استفاده مناسب از تمامی نیروهای علاقمند و توانای منطقه که واقف و صاحب نظر در این برنامه ها و راهکارهای مناسب با آن می باشند ، سعی نمود به بهترین وجهی شرایط یک ثبات اجتماعی و فرهنگی را فراهم کرد.

حال ذکر این نکته ضروری است که در شرایط فعلی که اکثر اجتماعات جهانی توانسته اند به بسیاری از امکانات و توانمندی ها در زمین و آسمان دست یابند و توانسته اند حداکثر شرایط رفاهی را برای افراد اجتماع خویش فراهم آورند و اینکه هر کدام از این جوامع توانسته اند برنامه ریزی های چندین و چند ساله (از 10 سال تا 100 سال) را برای خود فراهم نمایند، پرداختی به موضوعاتی همانند چگونگی دور هم جمع شدن، پیدا نمودن افراد مورد نیاز و غیره... این طرح را به سلیقه دوستان واگذار مینمائیم.

حقیقت واضح این است که بایستی از یک جا، محل و مکانی و یک زمانی شروع به این مهم نمود. همانگونه که جسته گریخته در مناطق مختلف بلوچستان شاهد تجمعاتی هر چند کوچک، مقطعی و بدون شناسنامه بوده ایم، ولی نیتی همچون داشتن یک جامعه توانمند و با ثبات داشته ایم، بایستی هر چه زودتر این هسته های پراکنده را پیدا و هماهنگ نمود، و با توجه به حضور نیروهای متفاوت از نظر ایده، تفکر و دیدگاه، سعی و تلاش نمود تا روی مشترکات این افراد که خوشبختانه کم نیستند، کار و برنامه ریزی نمود.

در ابتدای امر توضیحی که لازم است ذکر شود، این نکته مهم میباشد که در مسیر مشترک و سفر شایسته ای که قصد داریم با هم شروع نمائیم، دقت فراوان و شایسته ای را در جهت تحمل همدیگر با توجه به تعدد تفکر و ایده ها داشته باشیم: همانند اتوبوسی که یک مقصد دارد ولی با مسافرانی با روحیات مختلف در کنار همدیگر.

در جامعه سنتی که تقسیم بندی نیروهای موجود و موثر در آن شکل کلاسیک و آکادمیک بدلیل عدم وجود مطالعه مناسب مقدور نمیباشد میتوان با کمی سعی و تلاش بیشتر و یا به خرج دادن کمی سعی صدر بیشتر این مشکل را حل نمود. جامعه یک میلیون و اندی که تعداد تحصیل کرده محدودی دارد و همچنین با توجه به بافت طبقاتی اجتماعی موجود این افراد کمترین سهم را در رهبری جامعه دارند، بایستی تلاش نمود تا با ایجاد تفاهم و تعامل متقابل فی ما بین این افراد و شخصیتهای تاثیر گذار این جامعه، همانند ریش سفیدان و روحانیون بهترین حل ممکن را بدست آوریم. خوشبختانه، شرایط خاص مکانی و زمانی موجود امکان چنین اتحاد و اتفاقی را به بهترین شکل ممکن میسر میسازد، به شرط آنکه انگیزه های کمکی تقویت شوند و به این باور برسیم که به جزء نزدیکی و هماهنگی درون سازمانی، هیچ راه حل دیگری برای این مهم موجود نمیباشد و منتظر مهدی موعودی از دیگر جایی نباشیم.

جماعت متخصص و دانشمند و دانش آموخته ای که هم اکنون به شکل پراکنده در منطقه بلوچستان و دیگر نقاط جهان وجود دارند، اگر بتوانند خواسته ها و آرزوی خویش را در یک غالب و با یک هدف به همدیگر نزدیک نمایند، این امکان فراهم میشود که در کنار یکدیگر به بررسی مشکلات موجود بپردازیم. مطمئنا، میتوانیم بسیاری از معضلات موجود جامعه خود را حل نمائیم.

نکته دیگری که نیاز میبینم به آن توجه بیشتری داشته باشیم، نکته بسیار مهمی در جهت پیدا نمودن استعدادهای متعددی است که در گوشه و کنار این منطقه گسترده موجود میباشند. با پیدا نمودن این استعدادهای درخشان و توانمند که آینده جامعه ما نیاز بسیار شدیدی به آنها خواهد داشت، بسیار ضروری مینماید. حمایت از این نیروها و فراهم کردن شرایط رشد این استعدادها در جهت داشتن تحصیلات دانشگاهی و تکمیلی، پشتوانه بسیار جدی برای آینده این اجتماع خواهد بود.  اکثر این نیروها متاسفانه مشکلات بسیار عمده مالی دارند که با اندک توجهی میتوان آن را برطرف نمود. در زمینه تحصیلات تکمیلی با توجه به مشکلات موجود در داخل کشور میتوان از امکانات کشورهایی چون پاکستان، هندوستان، مالزی، اندونزی، استرالیا، نیوزلند و حتی کشورهای اروپایی استفاده نمود، که مطمئنا پس از یک روند ده ساله میتوان نتیجه تمامی این همکاریها را مشاهده نمود.

نکته دیگر قابل ذکر آن است که با توجه به محدودیتهای فراوان در جهت رشد تکمیلی جوانان هر چه بیشتر سعی بر تلاش خود را در ادامه تحصیلات دانشگاهی و تکمیلی برنامه ریزی نمایند تا در آینده ای نزدیک بتوانیم در تمامی رشته های دانشگاهی موجود افراد تحصیل کرده و صاحب نظری داشته باشیم. قطعا با این توانمندیها و نیروهای متخصص حرف و حدیث بیشتری را در آینده خواهیم داشت.

در واقع، اگر بخواهیم در جامعه بلوچستان ایران مطالعه ای در جهت پی بردن به کم و کیف وضعیت اجتماعی و فرهنگی داشته باشیم، بایستی شکل کامل و علمی در همه زمینه های مرتبط با این دو فرایند مطالعات و اطلاعات دقیقی داشته باشیم، علی الخصوص در زمینه های آموزش و پرورش، بهداشت و درمان، نحوه و نوع مدیریت داخل استان در زمینه سیاسی، نوع انتظامات موجود در استان، بررسی مدیریت آن و بررسی کیفیت امکانات رفاهی موجود در شهر ها و روستاها از جمله جاده ها و  ارتباطات بین شهرها و روستاها، بررسی دقیق وضعیت معیشتی و درآمدی مردم این منطقه، بررسی وضعیت کشاورزی و دامداری که بیشترین زمینه اشتغال در منطقه را دارد، و بررسی کیفیت صنعت و معدن موجود در بلوچستان و راه های رشد و توسعه ان.  

در ادامه بحث برای روشن شدن چگونگی وضعیت موجود و آینده اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هر منطقه و جمعیتی، بایستی به ارتباط دقیق نوع، جنس و کیفیت خود مردم، ژنتیک آن منطقه و جامعه، استعدادهای موجود در آن جمعیت و درصد تحصیل کرده و دانش آموخته آن منطقه و جامعه، حساسیت ذاتی موجود نسبت به نوع سرنوشت خود مردم آن اجتماع، وضعیت استراتژیک و جغرافیایی خود منطقه، پتانسیل ها و ظرفیتهایی چون دریا، مرز، خشکی، معادن موجود و نهایتا نوع سیاست خارجی و داخلی آن جامعه، توجه داشته باشیم. متاسفانه، در شرایط خاص ما در تمامی زمینه های فوق مشکلاتی داریم که پرداختن به هر کدام از مسائل مذکور نیازمند تحقیق و مطالعه بیشتری میباشد. مثلا، در مدیریت اجتماعی غیر دولتی در بلوچستان که کاملا غیر اکادمیک و به شکل کاملا سنتی غیر متعارفی هدایت میشود و در هر چند صد نفر با دیگران کاملا متفاوت است، یا درصد سواد آموزی جامعه که بسیار پایین است و در حدود 20-15 %  میباشد و یا تعداد افراد تحصیل کرده جامعه که کلا بعنوان نیروی متخصص به چند صد نفر هم نمیرسند و یا نوع کشاورزی یا  صنعت که به هیچ وجه قابل تعریف نمیباشد. نوع آموزش و پرورش که مختلط دولتی و سنتی است، که نوع سنتی آن بیشتر در مراکز مذهبی تدریس میشود و نوع دولتی آن در مدارس دولتی، که هر دو نوع آن متاسفانه همراه با مشکلات خاص خود میباشند.

 كپي برداري از مطالب این وبلاگ با ذكر منبع بلامانع است